Wat is een 'blokkerend hogedrukgebied' en wat zijn de gevolgen?
Ken je dat gevoel? Het is midden juli, het zou zomer moeten zijn, maar het regent al drie weken aan één stuk.
Of juist het omgekeerde: een hittegolf die maar niet ophoudt. De schuldige is vaak een onzichtbare kracht in de atmosfeer: het blokkerend hogedrukgebied. Dit is geen gewoon hogedrukgebied dat voor mooi weer zorgt en na een paar dagen verder trekt. Nee, dit is de koppigaard van het weer, de muur die het normale weerpatroon volledig in de war schopt.
Wat is het precies? De muur in de atmosfeer
Stel je de normale stroming in de atmosfeer voor als een brede rivier. Weersystemen, zoals lagedrukgebieden met regen en wind, drijven als bootjes op die rivier van west naar oost.
Dat is waarom we in Nederland vaak wisselvallig weer hebben. Een blokkerend hogedrukgebied is een enorm, stabiel en zeer krachtig hogedrukgebied dat zich als een enorme rots midden in die rivier zet. Het buigt de normale stroming volledig af.
De "bootjes" met slecht weer kunnen er niet meer omheen en worden óf naar het noorden óf naar het zuiden gestuurd. Het gevolg?
Een groot deel van Europa zit vast in hetzelfde weerpatroon, soms wel wekenlang.
De gevolgen: van eindeloze regen tot verwoestende hitte
De impact van zo'n blokkade hangt volledig af van waar je je ten opzichte van die muur bevindt. Aan de noordkant van het blokkerende hogedrukgebied stroomt koude, vochtige lucht vanaf de oceaan of de Noordpool binnen. Dit kan leiden tot een zogenaamde "koudeput" of een "golfslag" van slecht weer.
Denk aan de beruchte, eindeloze regenval in delen van Nederland en Duitsland in juni 2016, die tot overstromingen leidde.
Het weer is kil, grijs en nat, en het lijkt alsof het nooit meer ophoudt. Aan de zuidkant gebeurt het tegenovergestelde.
Hier wordt warme, droge lucht uit Afrika of Zuid-Europa aangevoerd en vastgehouden. Dit kan extreme en gevaarlijke situaties veroorzaken. Wil je weten hoe ontstaat een hittegolf in Nederland eigenlijk? De verwoestende hittegolf in Europa in 2018, met enorme bosbranden en oogstschade, was het directe gevolg van een hardnekkig blokkerend hogedrukgebied dat de normale stormbaan wekenlang blokkeerde.
Hoe ontstaat zo'n koppig systeem?
Het ontstaat niet zomaar. Het is een complex samenspel van factoren hoog in de atmosfeer, waarbij de rol van Rossby-golven in de straalstroom cruciaal is.
Dat is die razendsnelle wind op zo'n 10 kilometer hoogte die normaal gesproken van west naar oost waait.
Soms vertraagt die straalstroom en begint hij te slingeren, als een rivier die door een vlakte kronkelt. Die slingers worden "Rossby-golven" genoemd. Als zo'n golf heel groot en langzaam wordt, kan hij gaan "breken" – net als een golf op het strand.
Op dat breekpunt kan een enorm blokkerend hogedrukgebied ontstaan dat de hele stroming vastzet. Wetenschappers onderzoeken volop of de opwarming van de aarde, door het smelten van zee-ijs, de invloed van de straalstroom op het weer in Nederland versterkt.
Praktische tips: hoe ga je ermee om?
Je kunt een blokkade niet stoppen, maar je kunt je er wel beter op voorbereiden. Het draait allemaal om informatie. Het weer is uiteindelijk een kracht waar we geen vat op hebben.
- Word je eigen meteoroloog: Kijk verder dan de standaard weer-app op je telefoon. Apps als Windy of WetterOnline tonen je de weerkaarten voor de komende 10 dagen. Je ziet dan letterlijk die enorme H (van Hogedruk) op de kaart staan die alles blokkeert. Een goed digitaal weerstation voor thuis, zoals een Netatmo of WeatherFlow (prijzen vanaf €150 tot €300), geeft je hyperlokale data.
- Pas je planning aan: Zie je op de kaart een blokkade ontstaan met warme lucht aan onze kant? Dan wordt het tijd om die zomervakantie naar Zuid-Frankrijk te heroverwegen – het kan daar extreem heet worden. Is het een koude blokkade? Dan is een actieve vakantie in de bergen misschien geen goed idee door aanhoudende regen.
- Bereid je voor op extremen: Bij een hitteblokkade: zorg voor verkoeling, drink veel water en bescherm kwetsbare planten in de tuin. Bij een koude, natte blokkade: check je dakgoten, zorg voor goede waterafvoer en plan vooral binnenactiviteiten.
Maar door te begrijpen wat een blokkerend hogedrukgebied is, begrijp je waarom de zomer ineens voelt als een herfst, of waarom die hitte maar niet wil breken.
Het geeft rust om te weten dat het geen toeval is, maar een logisch, zij het hinderlijk, onderdeel van ons klimaatsysteem.