Wat is evapotranspiratie en waarom is het belangrijk voor planten?
Stel je voor: je geeft je planten water, maar de grond is de volgende dag alweer kurkdroog. Waar is al dat water naartoe gegaan?
Een groot deel verdwijnt via een onzichtbaar, maar superbelangrijk proces: evapotranspiratie. Het klinkt ingewikkeld, maar het is eigenlijk gewoon de manier waarop water vanuit de bodem en de plant zelf de lucht in verdwijnt.
Als je dit snapt, snap je waarom je soms meer (of minder) water moet geven dan je denkt.
Wat is evapotranspiratie precies?
Evapotranspiratie is een samenvoeging van twee processen die tegelijkertijd gebeuren. Ten eerste is er evaporatie: het verdampen van water uit de bodem, uit plassen of vanaf bladeren. Denk aan een plas water die na een regenbui langzaam kleiner wordt in de zon.
Het tweede deel is transpiratie. Dit is het proces waarbij planten water via kleine openingen in hun bladeren (huidmondjes) naar buiten laten ontsnappen als waterdamp.
Het is eigenlijk het 'zweten' van een plant. Samen vormen deze twee verdampingsprocessen de totale waterafgifte van het landoppervlak aan de atmosfeer.
Waarom is dit zo cruciaal voor je planten?
Dit proces is niet alleen maar waterverlies; begrijp wat evapotranspiratie inhoudt, want het is de motor achter de waterstroom in je plant.
Door het verdampen van water uit de bladeren ontstaat een soort zuigkracht die nieuw water en de daarin opgeloste voedingsstoffen uit de bodem omhoog trekt. Zonder transpiratie krijgen de bladeren geen water en voeding. Daarnaast werkt evapotranspiratie als een natuurlijke airco. Net zoals zweten ons afkoelt, helpt het verdampen van water de plant om niet oververhit te raken in de volle zon. Voor jou als tuinier is het de sleutel tot watergeven: je moet precies genoeg water geven om aan de evapotranspiratievraag te voldoen, zonder dat de wortels verzuipen. Wist je dat condensatiekernen een cruciale rol spelen bij het ontstaan van regen die jouw tuin uiteindelijk weer van water voorziet?
Hoe werkt het in de praktijk?
De snelheid van evapotranspiratie wordt door een paar dingen bepaald. De rol van zonnestraling bij het opwarmen van de lucht is hierbij de grootste aanjager: hoe heter en zonniger, hoe sneller het water verdampt.
Ook een droge wind zuigt als het ware het water uit de bladeren en de bodem.
De plant zelf speelt ook een rol. Een grote, volgroeide tomatenplant met veel blad verdampt veel meer water dan een kleine basilicumplant. De soort grond is ook belangrijk.
Zandgrond laat water snel wegzakken en droogt uit, terwijl kleigrond water langer vasthoudt. Je kunt dit proces zelfs meten met speciale tools, zoals een weerstation met verdampingsmeter (vanaf zo'n €50-€200), die je precies vertelt hoeveel water er die dag verdampt is.
Er zijn verschillende modellen en meetinstrumenten
Als je het echt precies wilt weten, zijn er verschillende manieren om evapotranspiratie te berekenen of meten. Voor de professionele tuinder of de serieuze hobbyist zijn er geavanceerde weerstations (zoals die van merken als Davis Instruments of Netatmo) die naast temperatuur en wind ook de verdampingssnelheid berekenen en weergeven.
Een eenvoudiger, maar heel praktisch hulpmiddel is een bodemvochtigheidsmeter. Dit is een staaf die je in de grond steekt en die direct de vochtigheid meet. Je vindt al simpele analoge versies voor €15-€30.
Voor een digitale met meerdere sensoren betaal je al snel €40-€60. Dit vertelt je niet de verdampingssnelheid, maar wel of de plant nú water nodig heeft.
Een vuistregel: als de bovenste 2-3 centimeter grond droog aanvoelt, is het tijd om water te geven. De verdampingssnelheid bepaalt hoe snel dat gebeurt.
Praktische tips voor jouw tuin of kas
Je kunt evapotranspiratie niet stoppen, maar je kunt er wel slim op inspelen. Hier zijn een paar concrete dingen die je kunt doen.
- Mulchen: Bedek de bodem rond je planten met een laagje stro, houtsnippers of compost. Dit laagje (5-10 cm dik) beschermt de bodem tegen directe zon en wind, waardoor de bodemverdamping met wel 50% kan afnemen. Dat scheelt een hoop water geven.
- Geef water op het juiste moment: Water geven in de vroege ochtend is het beste. Dan kan het water goed in de grond zakken voordat de zon en wind de verdamping flink opvoeren. Water geven in de volle middagzon is zonde; het meeste verdampt direct.
- Kies de juiste pot: Terracotta potten zijn poreus en laten water door de wand verdampen. Ze zijn prachtig, maar je planten zullen vaker water nodig hebben dan in plastic of geglazuurde potten. Houd daar rekening mee.
- Gebruik een watermeter: Voor kamerplanten of in potten is een simpele bodemvochtigheidsmeter (€15-€25) een uitkomst. Je steekt hem in de grond en je ziet direct of het tijd is voor water. Zo voorkom je gokwerk.
Door te denken in termen van vraag (hoeveel verdampt er?) en aanbod (hoeveel geef ik?), wordt water geven geen routineklusje maar een slimme dialoog met je planten. Je geeft ze precies wat ze nodig hebben, wanneer ze het nodig hebben.